10641001 338100153037510 6318643440694656892 nNăm 939 sau khi Ngô Quyền đánh bại được quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng, chấm dứt kỷ nguyên Bắc thuộc, lên làm vua xưng là Ngô Vương. Nhưng thời gian trị vì của ông không được lâu: chỉ hơn 5 năm thì mất ở tuổi 47 (năm 944). Ngô Quyền kết hôn với Dương thị, con gái của Dương Đình Nghệ, sinh ba người con: Ngô Xương Văn, Ngô Nam Hưng và Ngô Càn Hưng. Riêng con trai trưởng của Ngô Quyền là Ngô Xương Ngập thì mẹ đẻ là một người đàn bà khác, sử sách không ghi rõ tên, chỉ biết là không phải con của Dương thị.

Sau khi Ngô Quyền mất, lẽ ra con trai trưởng Ngô Xương Ngập nối ngôi, nhưng Dương Tam Kha (anh trai của Dương thị, anh vợ của Ngô Quyền) nhảy vào cướp ngôi của cháu, tự xưng là vua Dương Bình Vương. Dương Tam Kha cho truy đuổi giết Ngô Xương Ngập khiến Ngô Xương Ngập chạy trốn tại nhà hào trưởng Phạm Lệnh Công nương náu. Dương Tam Kha nhận con trai thứ hai của Ngô Quyền là Ngô Xương Văn (cháu ruột của mình) làm con nuôi.

Dương Tam Kha ở ngôi vua cũng được gần 6 năm thì bị Ngô Xương Văn lật đổ, giáng xuống làm Chương Dương Công. Ngô Xương Văn cho vời anh trai Ngô Xương Ngập về cùng làm vua, đồng trị vì thiên hạ. Ngô Xương Ngập làm vua xưng Thiên Sách Vương, còn Ngô Xương Văn làm vua xưng Nam Tấn Vương, nhưng hai anh em cùng làm vua sau trở nên bất hoà và Ngô Xương Ngập lại mất sau đó vài năm, kéo theo sự sụp đổ của triều đại ngắn ngủi nhà Ngô.

Sử sách gọi thời gian trị vì của Ngô Quyền là "Tiền Ngô Vương", của Dương Tam Kha là "Dương Tam Kha Cướp Ngôi", của hai anh em Ngô Xương Ngập & Ngô Xương Văn là "Hậu Ngô Vương". Mời các bạn đọc bài sử về Dương Tam Kha, vua thứ hai thuộc Kỷ nhà Ngô được trích từ sách Đại Việt Sử Ký Toàn Thư.

"Cướp ngôi 6 năm. Tam Kha là anh của Dương hậu (vợ của Ngô Quyền), là gia thần của Tiền Ngô Vương, tiếm xưng là Bình Vương.

Ất Tỵ (945) Lúc trước, Tiền Ngô Vương (Ngô Quyền) bệnh nặng, có di chúc giao cho Tam Kha giúp rập cho con. Khi Vương mất, Tam Kha cướp ngôi. Con trưởng của Ngô Vương là Xương Ngập sợ, chạy về Nam Sách Giang, trú ngụ ở nhà Phạm Lệnh Công ở Trà Hương. Tam Kha lấy con thứ hai của Ngô Vương là Xương Văn làm con mình. Các con thứ của Ngô Vương là Nam Hưng, Càn Hưng còn bé, đều theo Dương quốc mẫu.

Được ít lâu, Tam Kha sai chỉ huy sứ là Dương Cát Lợi, Đỗ Cảnh Thạc đem quân đến nhà Lệnh Công đòi bắt Xương Ngập, tất cả ba lần đều không thực hiện được mệnh lệnh. Lệnh Công sợ, bèn giấu Xương Ngập trong động núi. Tam Kha biết, lại đòi bắt như trước, rốt cuộc vẫn không bắt được.

Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Dụng tâm của Phạm Lệnh Công thật là trung. Tam Kha là kẻ gian thần mà đuổi con đích của vua để cướp ngôi, lấy Xương Văn làm con mình, chẳng qua là lời lẽ che đậy giả dối, ai mà biết được? Vả lại, lúc ấy người trong nước ai cũng xem Tam Kha là vua, mà Lệnh Công dám che giấu cho Xương Ngập, muốn cho dòng dõi họ Ngô không tuyệt tự, việc của Trình Anh, Chữ Cửu lại thấy ở đây. Ai bảo một nước rộng lớn mà không có trung thần nghĩa sĩ.

Đinh Mùi (947) Năm ấy nhà Tấn (bên Tàu) mất. Canh Tuất (950) Tam Kha sai Xương Văn và hai chỉ huy sứ họ Dương, họ Đỗ đem quân đi đánh hai thôn Đường, Nguyễn ở Thái Bình. Đến Từ Liêm, Xương Văn ung dung bảo hai sứ rằng: "Đức của Tiên vương ta thấm khắp lòng dân, phàm chính lệnh ban ra không ai không vui lòng nghe theo, không may lìa bỏ quần thần, Bình Vương tự làm việc bất nghĩa, cướp ngôi của anh em ta, tội không gì to bằng. Nay lại sai bọn chúng ta đi đánh ấp không có tội, may mà đánh được thì thôi, nếu họ không phục thì làm thế nào ?"

Hai sứ đều nói: "Xin theo lệnh của ông". Xương Văn nói: "Ta muốn đem quân quay lại đánh úp Bình Vương để khôi phục cơ nghiệp của Tiên Vương ta, có nên chăng ?" Hai sứ đều trả lời là nên lắm. Bèn quay về đánh úp Tam Kha. Mọi người muốn giết đi, Xương Văn nói: "Bình Vương đối với ta có ơn, sao nỡ giết". Bèn giáng làm Chương Dương Công, nhân đó ban cho thực ấp (nay là Chương Dương độ). Năm ấy nhà (Nam) Hán mất.

Sử thần Lê Văn Hưu nói: Đuổi con vua mà tự lên làm vua, là tội công; nuôi con vua làm con mình mà cho thực ấp, là ơn riêng. Đuổi Xương Ngập mà tự lên làm vua, là bề tôi phản nghịch, đối với nghĩa thì hẳn là không dung được tội phải chết. Hậu Ngô Vương không trị tội, lại vì ơn riêng nuôi dưỡng mà không nỡ gia hình, lại ban cho thực ấp, há chẳng lầm to hay sao?"

Trong sách Đại Việt Sử Ký Tiền Biên, tác giả là sử thần Ngô Thì Sĩ (Ngô Thì Sĩ thuộc triều Tây Sơn, xin đừng nhầm lẫn với sử thần Ngô Sĩ Liên của nhà hậu Lê, tác giả của Đại Việt Sử Ký Toàn Thư) bàn về nhân vật Dương Tam Kha như sau:

"Tam Kha là người thân ruột thịt, nhận sự ký thác tâm phúc, thế mà lừa con côi (Ngô Xương Ngập), dối bà goá (Dương Hậu), tự mình làm giặc, cướp ngôi họ Ngô, lại lấy Xương Văn làm con là tại sao? Xương Văn do Dương Hậu sinh ra, chính sự trong nước tuy Dương Hậu không tự chủ được, nhưng đã che chở được cho đứa con mình.

Tam Kha vì cớ là cậu cháu mà bao lấy nhận nuôi, còn Xương Ngập là anh khác mẹ của Xương Văn, cho nên mới truy gấp hòng giết đi. Họ ngoại làm hại nước người ta đến như thế. Ngô Quyền tuy là anh hùng hào kiệt một thời mà không biết được việc xưa nay, đem chính sự giao cho mẫu hậu, phó thác đứa con côi cho họ ngoại, khiến cho ngôi báu đổi dời, con côi không nơi nương tựa. Xương Văn kéo dài hơi thở trong tay loạn thần, Xương Ngập giữ được cuộc sống do người nghĩa sĩ (được Phạm Lệnh Công che chở), đều là do ở trời vậy."

Đắc Xuyên Gia Khang