hoaCucTriết gia Khổng Tử đã đặt tên cho hoa cúc là "Niềm vinh quang của mùa thu" có lẽ vì hoa cúc nở rộ kiêu hãnh, vàng choé sặc sỡ nhất vào mùa thu. Cúc là loại hoa thuộc “bộ cúc”, mượn ký tự của Tàu 菊科 “cúc khoa”. Cúc thường là cúc vàng (hoàng cúc), cúc trắng hoặc đại đóa.

Hoa cúc có nhiều cánh nhỏ dài chụm lại như hình cây thị. Cúc được xếp với hoa hồng và
hoa mai trong bộ "Phú hào chi hoa" tức hoa của người giàu. Hoa cúc xuất hiện trong văn chương thi ca khá nhiều có lẽ vì hoa mọc tràn giang đại hải khắp nơi, ngay cả trong nghĩa địa. Thế nên hoa cúc còn có hỗn danh là 'hoa mọc nghĩa địa" hoặc "hoa cúng dường". Nói chung là hoa buồn như đựợc mô tả trong Truyện Kiều sau:

"Ngại ngùng gợn gió e sương
Nhìn hoa bóng thẹn, trông gương mặt dày
Mối càng vén tóc bắt tay
Nét buồn như cúc, điệu gầy như mai"

Nguyễn Du lại mượn hoa sen hoa cúc để tả thời gian thoi đưa trong Truyện Kiều ở đoạn Thúy Kiều tới nhà Hoạn Thư làm gia nô:

"Sen tàn cúc lại nở hoa
Sầu dài ngày ngắn đông đà sang xuân
Tìm đâu cho thấy cố nhân
Lấy câu vận mệnh khuây dần nhớ thương"

Tại Việt Nam thì Đà Lạt là nơi có nhiều chủng loại cúc nhất. Đâu đó trên 20 loại và loại nào cũng có tên phiên âm tiếng Việt từ tiếng Pháp thật đẹp sang, kiêu kỳ như: Vô ưu (Sans-souci), Học trò (Pensée), Bồ công anh (Dent-de-lion), Cẩm chướng (Oeillet), Cẩm tú (Hortensia), Bất tử (Immortelle), Cuốn kèn (Arum)...

Nhà của ông thi sĩ Hàn Mặc Tử ở Quy Nhơn tỉnh Bình Định chả biết có trồng hoa cúc không nhưng ông nằm mơ thấy hoa cúc, trồng hoa cúc hoặc tơ tưởng tới một giai nhân nào tên Cúc thị như trong 3 bài thơ Đường luật thất ngôn tứ tuyệt sau đây:

Hoa cúc
Thu về nhuộm thắm nét hoàng hoa
Sương đẫm trăng lồng bóng thướt tha
Vẻ mặt khác chi người quốc sắc
Trong đời tri kỷ chỉ riêng ta

Hồn cúc
Bấy lâu sát ngỏ chẳng ngăn tường
Không dám sờ tay sợ lấm hương
Xiêm áo hôm nay tề chỉnh quá
Dám ôm hồn cúc ở trong sương

Trồng hoa cúc
Thích trồng hoa cúc để xem chơi
Cúc ngó đơn sơ lắm mặn mòi
Đêm vắn gần kề say chén nguyệt
Vườn thu vắng vẻ để mua vui

Nhà thơ Nguyên Sa của Sài Gòn trước đây thường làm thơ tuổi học trò rất hồn nhiên nhí nha nhí nhảnh trong đó có bài "Tuổi 13" với câu "về yêu hoa cúc" mà sau này nhà văn Duyên Anh có mượn lời thơ để sáng tác cuốn tiểu thuyết "Về yêu hoa cúc" xuất bản năm 1972.

Bài thơ "Tuổi 13" là một trong số các bài thơ được phổ thành nhạc từ các bài thơ ăn ý của Nguyễn Sa như:
- Áo Lụa Hà Đông (Nắng Sài Gòn anh đi mà chợt mát, bởi vì em mặc áo lụa Hà Đông...)
- Tháng Sáu Trời Mưa (Tháng sáu trời mưa, trời mưa không dứt. Trời không mưa anh cứ lạy trời mưa...)
- Paris Có Gì Lạ Không Em (Paris có gì lạ không em? Mai anh về em có còn ngoan. Mùa xuân hoa lá vương đầy ngõ. Em có tìm anh trong cánh chim...)

Tuổi 13 tuy có lời lẽ ướt át, ngộ nghĩnh hơn các bài trên nhưng không hay và cảm xúc bằng có lẽ vì Nguyên Sa cho các cô cậu học trò yêu đương sớm quá. Mới hơn mười tuổi vừa dứt bú sữa bình thì đã bắt đầu biết đá lông nheo trao thư nhạn gởi tình buồn rồi

Nguyên bài thơ có 42 câu, Đắc Xuyên Gia Khang trích lại 8 câu có giới thiệu hoa cúc trong đó:

"Nàng đến gần, tôi chỉ dám quay đi
Cả những giờ bên lớp học trường thi
Tà áo khuất, thì thầm: "chưa phải lúc..."
Áo nàng vàng tôi về yêu hoa cúc

Áo nàng xanh tôi mến lá sân trường
Sợ thư tình không đủ nghĩa yêu đương
Tôi thay mực cho vừa màu áo tím
Chả có gì sao lòng mình cũng thẹn"
 
Đắc Xuyên Gia Khang